Τα παιδιά με βαρύ αυτισμό που δεν έχουν λεκτική επικοινωνία αποτελούν μία από τις πιο ευάλωτες ομάδες ανηλίκων. Η αδυναμία να εκφράσουν με λόγια τι βιώνουν, σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες φροντίδας και υποστήριξης, τα καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένα στον κίνδυνο κακοποίησης ή παραμέλησης — συχνά χωρίς να μπορούν να ζητήσουν βοήθεια ή να περιγράψουν τι τους συμβαίνει.

---

Γιατί τα μη λεκτικά παιδιά με βαρύ αυτισμό είναι εξαιρετικά ευάλωτα

1. Αδυναμία λεκτικής αναφοράς κακοποίησης

Τα παιδιά που δεν μπορούν να μιλήσουν δεν έχουν τη δυνατότητα να πουν:

• “Με χτύπησαν”
• “Με φοβίζουν”
• “Δεν νιώθω καλά”
• “Κάποιος με πονάει”

Ακόμη και σε καταφανή περιστατικά βίας, πολλά από αυτά τα παιδιά δεν μπορούν να περιγράψουν το γεγονός ή τον δράστη, γεγονός που συχνά οδηγεί σε συγκάλυψη κακοποίησης.

---

2. Εξάρτηση απόλυτα από φροντιστές και δομές

Τα παιδιά με βαρύ αυτισμό χρειάζονται:

• συνεχή επίβλεψη,
• βοήθεια σε βασικές λειτουργίες,
• ρουτίνες και σταθερότητα.

Αυτή η εξάρτηση από ενήλικες αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο, ειδικά όταν οι φροντιστές δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι, υποστηριγμένοι ή όταν λειτουργούν σε περιβάλλοντα χωρίς ελέγχους.

---

3. Δυσκολίες κατανόησης κινδύνων

Πολλά παιδιά με αυτισμό:

• δεν αντιλαμβάνονται τις προθέσεις των άλλων,
• δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ότι μια πράξη είναι λάθος,
• δεν γνωρίζουν ότι πρέπει να ζητήσουν βοήθεια.

Αυτό τα καθιστά εύκολο στόχο για κακοποιητικές ή εκμεταλλευτικές συμπεριφορές.

---

4. Μη τυπικές αντιδράσεις στον πόνο ή στον φόβο

Κάποια παιδιά μπορεί να:

• μην κλαίνε όταν πονάνε,
• αντιδρούν με στερεοτυπίες ή αυτοτραυματισμούς,
• εμφανίζουν συμπεριφορές που παρερμηνεύονται από μη ειδικούς.

Έτσι, σημάδια κακοποίησης συχνά περνούν απαρατήρητα.

---

5. Έλλειψη εξειδικευμένων δομών και συστημάτων καταγραφής

Σε πολλές περιπτώσεις:

• δεν υπάρχει συστηματική αξιολόγηση συμπεριφοράς,
• δεν υπάρχουν κάμερες ασφαλείας σε ειδικές δομές,
• δεν υπάρχει εκπαιδευμένο προσωπικό στον αυτισμό υψηλών αναγκών,
• οι καταγγελίες γονέων συχνά δεν τεκμηριώνονται εύκολα λόγω έλλειψης μαρτυρίας.

Αυτό αφήνει χώρο για θεσμική κακοποίηση ή παραμέληση μέσα σε ιδρύματα, σχολεία ή κέντρα ημέρας.

---

Μορφές κακοποίησης που συναντώνται συχνότερα

1. Σωματική κακοποίηση

• Χτυπήματα
• Βίαιοι περιορισμοί
• Ακατάλληλη ή παρατεταμένη χρήση δεσίματος

Επειδή τα παιδιά δεν μπορούν να μιλήσουν, η σωματική κακοποίηση συχνά μένει αθέατη.

---

2. Συναισθηματική ή ψυχολογική βία

Περιλαμβάνει:

• φωνές, απειλές, εκφοβισμό,
• τιμωρίες που δεν μπορούν να κατανοήσουν,
• απότομες αλλαγές που προκαλούν έντονο άγχος.

Για ένα μη λεκτικό παιδί, η ψυχολογική βία είναι εξίσου τραυματική και συχνά δεν εντοπίζεται.

---

3. Παραμέληση

• έλλειψη καθαριότητας,
• μη παροχή κατάλληλης εκπαίδευσης ή θεραπείας,
• έλλειψη εποπτείας,
• ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης.

Η παραμέληση είναι μία από τις συχνότερες μορφές κακοποίησης σε παιδιά με βαρύ αυτισμό.

---

Πώς μπορεί να εντοπιστεί η κακοποίηση σε ένα μη λεκτικό παιδί

Επειδή δεν μπορούν να μιλήσουν, η παρατήρηση συμπεριφοράς είναι κρίσιμη.

Σημάδια περιλαμβάνουν:

• έντονη αλλαγή στη συμπεριφορά ή στον ύπνο,
• ξαφνικός φόβος προς συγκεκριμένο άτομο,
• αυτοτραυματισμοί που δεν υπήρχαν παλαιότερα,
• ανεξήγητοι μώλωπες ή σημάδια,
• παλινδρόμηση δεξιοτήτων,
• απότομη αλλαγή στη διάθεση.

Οι γονείς συνήθως αναγνωρίζουν πρώτοι όταν “κάτι δεν πάει καλά”.

---

Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε αυτά τα παιδιά

1. Υποχρεωτικοί και τακτικοί έλεγχοι σε δομές

• Πιστοποίηση και συνεχής εκπαίδευση προσωπικού
• Εποπτεία από κοινωνικές υπηρεσίες
• Μηδενική ανοχή σε περιστατικά βίας

---

2. Θεσμικά μέτρα ασφαλείας

• Κάμερες όπου επιτρέπεται νομικά
• Καταγραφή συμβάντων
• Αυστηρά πρωτόκολλα διαχείρισης συμπεριφορών

---

3. Εκπαίδευση προσωπικού ειδικών δεξιοτήτων

Το προσωπικό πρέπει να γνωρίζει:

• τεχνικές αποφόρτισης,
• ABA, TEACCH, PECS,
• διαχείριση κρίσεων χωρίς βία,
• επικοινωνία με μη λεκτικά παιδιά.

---

4. Ενδυνάμωση των γονιών

• ενημέρωση για τα δικαιώματα,
• πρόσβαση σε υποστήριξη,
• άμεση δυνατότητα καταγγελίας.

---

5. Δημιουργία ειδικών υπηρεσιών αναγνώρισης κακοποίησης

Με εξειδίκευση στην:

• αυτιστική συμπεριφορά,
• νευροαναπτυξιακές διαταραχές,
• μη λεκτική επικοινωνία.

---

Συμπέρασμα

Τα παιδιά με βαρύ αυτισμό που δεν έχουν λεκτική επικοινωνία είναι από τις πιο ευάλωτες και απροστάτευτες ομάδες στην κοινωνία. Η αδυναμία τους να μιλήσουν για όσα βιώνουν απαιτεί από όλους – την Πολιτεία, τις δομές φροντίδας, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς – να είναι διπλά προσεκτικοί, να εφαρμόζουν υψηλά επίπεδα εποπτείας και να δημιουργούν περιβάλλοντα όπου η ασφάλεια και ο σεβασμός αποτελούν αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.

---